Czy można za bardzo pomagać innym?

Pomaganie kojarzone jest zwykle z czymś pozytywnym. Wspieramy bliskich, wysłuchujemy przyjaciół, pomagamy rodzinie, angażujemy się w sprawy innych. Trudno wyobrazić sobie zdrowe relacje bez wzajemnej troski.

Ale czy można pomagać... za bardzo?

Paradoksalnie - tak. Nie dlatego, że pomaganie jest czymś niewłaściwym, ale dlatego, że czasami przestaje być świadomym wyborem, a staje się sposobem na funkcjonowanie w relacjach. Wtedy troska o innych zaczyna odbywać się kosztem własnych potrzeb.

Kiedy pomaganie przestaje być zdrowe?

Nie chodzi o liczbę przysług ani o to, ile czasu poświęcasz innym. Bardziej o to, co dzieje się z Tobą podczas pomagania.

Warto zatrzymać się na chwilę, jeśli zauważasz u siebie takie sygnały:

• trudno Ci odmówić, nawet gdy jesteś zmęczony lub przeciążony,
• czujesz się odpowiedzialny za samopoczucie innych ludzi,
• masz poczucie winy, gdy stawiasz własne potrzeby na pierwszym miejscu,
• często rezygnujesz z odpoczynku, planów lub zdrowia, żeby komuś pomóc,
• masz wrażenie, że bez Ciebie inni sobie nie poradzą.

Z zewnątrz możesz być postrzegany jako osoba niezwykle życzliwa i zaangażowana. W środku jednak coraz częściej pojawia się zmęczenie, frustracja albo poczucie, że nikt nie zauważa, ile dajesz od siebie.

Dlaczego tak trudno przestać pomagać?

Za nadmiernym pomaganiem często kryje się coś więcej niż dobroć.

Niektóre osoby od dzieciństwa uczyły się, że są wartościowe wtedy, gdy są potrzebne. Inne doświadczyły sytuacji, w których musiały szybko dorosnąć i opiekować się rodzeństwem lub rodzicami. Bywa też, że pomaganie staje się sposobem na uniknięcie konfliktów, odrzucenia albo samotności.

Czasami nieświadomie pojawia się przekonanie: „Jeśli będę potrzebny, nikt mnie nie zostawi". Albo: „Najpierw zadbam o innych. Na mnie przyjdzie czas później".

Problem polega na tym, że to „później" często nie nadchodzi.

Gdzie przebiega granica?

Zdrowa pomoc nie oznacza ratowania wszystkich za wszelką cenę. Można być empatycznym i jednocześnie mieć granice. Można wspierać, nie przejmując odpowiedzialności za cudze decyzje. Można być obecnym, nie rezygnując z własnego życia.

Dobrą wskazówką jest zadanie sobie kilku pytań:

• Czy pomagam dlatego, że naprawdę chcę?
• Czy mam przestrzeń powiedzieć „nie", jeśli tego potrzebuję?
• Czy po udzieleniu pomocy czuję spokój, czy raczej wyczerpanie?
• Czy dbam o siebie z taką samą troską, z jaką dbam o innych?

Odpowiedzi nie zawsze są oczywiste. Czasami dopiero po latach zauważamy, że przez długi czas byliśmy przede wszystkim opiekunem, organizatorem i ratownikiem, a bardzo rzadko osobą, która sama prosi o wsparcie.

Pomaganie nie powinno oznaczać rezygnacji z siebie

Istnieje różnica między empatią a poświęcaniem siebie. Empatia pozwala być blisko drugiego człowieka i rozumieć jego emocje.

Poświęcanie siebie oznacza natomiast, że własne potrzeby, odpoczynek i granice schodzą na dalszy plan. Długotrwałe funkcjonowanie w taki sposób może prowadzić do przemęczenia, poczucia osamotnienia, narastającej złości, a nawet wypalenia w relacjach.

Co ciekawe, osoby, które zawsze pomagają, często mają ogromną trudność z przyjmowaniem pomocy od innych. Wolą radzić sobie same, nawet jeśli jest im bardzo ciężko.

Czy warto nauczyć się odmawiać?

Odmowa nie jest oznaką egoizmu.

Czasami jest wyrazem odpowiedzialności za siebie i swoje możliwości. Dzięki niej możemy pomagać wtedy, kiedy naprawdę mamy na to siłę, a nie dlatego, że boimy się zawieść czyjeś oczekiwania.

Zdrowe granice nie oddalają ludzi od siebie. Wręcz przeciwnie - pomagają budować relacje oparte na wzajemnym szacunku, a nie na poczuciu obowiązku.

Kilka pytań na koniec

Jeśli ten temat jest Ci bliski, spróbuj przez chwilę zastanowić się nad sobą.

• Kiedy ostatnio zrobiłeś coś wyłącznie dla siebie - bez poczucia winy?
• Czy potrafisz poprosić o pomoc, gdy jej potrzebujesz?
• Czy Twoja życzliwość obejmuje również Ciebie?

Bo troska o innych jest piękną wartością. Warto jednak pamiętać, że nie musi oznaczać rezygnacji z własnego dobrostanu. Dbanie o siebie nie odbiera niczego innym - często sprawia, że możemy być obecni w relacjach w sposób bardziej spokojny, autentyczny i trwały.