Prokrastynacja - dlaczego odkładamy to, co ważne?

„Od jutra na pewno się za to zabiorę."

To zdanie większość z nas wypowiedziała przynajmniej raz. Czasem odkładamy złożenie ważnego dokumentu, czasem telefon do bliskiej osoby, umówienie wizyty u lekarza czy rozpoczęcie projektu, na którym naprawdę nam zależy.

Co ciekawe, najczęściej nie odkładamy rzeczy nieważnych. Wręcz przeciwnie - zwlekamy właśnie z tym, co może mieć duży wpływ na nasze życie.

Dlaczego tak się dzieje?

Prokrastynacja to nie to samo co lenistwo

Prokrastynacja bywa błędnie utożsamiana z lenistwem. Tymczasem osoby, które odkładają ważne zadania, często wcale nie odpoczywają.

Zamiast wykonać to jedno konkretne zadanie, zajmują się wieloma innymi rzeczami. Odpowiadają na maile, sprzątają mieszkanie, organizują dokumenty, robią zakupy albo nadrabiają mniej istotne obowiązki. Z zewnątrz mogą sprawiać wrażenie bardzo zajętych.

Problem polega na tym, że najważniejsza sprawa wciąż pozostaje nieruszona.

Skąd bierze się prokrastynacja?

Prokrastynacja często jest sposobem radzenia sobie z nieprzyjemnymi emocjami.

Za odkładaniem mogą stać między innymi:

• lęk przed porażką,
• obawa przed oceną,
• perfekcjonizm,
• niepewność, od czego zacząć,
• poczucie przytłoczenia,
• brak wiary we własne możliwości.

Gdy myślimy o trudnym zadaniu, pojawia się napięcie. Odkładając je na później, na chwilę odczuwamy ulgę. Nasz mózg zapamiętuje, że unikanie przyniosło chwilowe zmniejszenie stresu. To właśnie dlatego prokrastynacja potrafi się utrwalać.

Im ważniejsze zadanie, tym trudniej zacząć

Może to wydawać się paradoksalne, ale często największą trudność sprawiają nam właśnie te działania, które są dla nas naprawdę ważne.

• Rozpoczęcie nowej pracy.
• Zmiana zawodu.
• Napisanie pracy dyplomowej.
• Rozmowa o problemach w związku.
• Umówienie się na pierwszą wizytę u psychologa.

Dlaczego? Bo wraz z nimi pojawia się ryzyko. Możemy usłyszeć odmowę, popełnić błąd albo przekonać się, że rzeczywistość okaże się inna niż nasze wyobrażenia. Odkładanie staje się więc próbą ochrony przed trudnymi emocjami.

Błędne koło prokrastynacji

Na początku pojawia się zadanie.

Potem napięcie.

Następnie decyzja: „Zrobię to później".

Przez chwilę odczuwamy ulgę.

Z czasem jednak dochodzi stres związany ze zbliżającym się terminem, wyrzuty sumienia i frustracja. Zadanie wydaje się jeszcze większe i jeszcze trudniejsze niż wcześniej.

Im dłużej zwlekamy, tym trudniej zrobić pierwszy krok.

Jak przerwać mechanizm prokrastynacji?

Nie zawsze pomaga mówienie sobie: „Muszę się bardziej zmotywować". Znacznie skuteczniejsze bywa zadanie sobie innych pytań:

• Co sprawia, że tak trudno mi zacząć?
• Czego się obawiam?
• Czy oczekuję od siebie zbyt wiele?
• Jaki najmniejszy krok mogę zrobić dzisiaj?

Czasem pierwszym krokiem nie jest wykonanie całego zadania, ale otwarcie dokumentu, zapisanie jednego zdania czy wykonanie krótkiego telefonu. Małe działania często uruchamiają proces, który wcześniej wydawał się niemożliwy do rozpoczęcia.

Kiedy warto poszukać wsparcia?

Jeśli odkładanie ważnych spraw powtarza się od miesięcy lub lat, powoduje cierpienie, wpływa na pracę, relacje czy poczucie własnej wartości, warto przyjrzeć się temu bliżej.

Prokrastynacja rzadko jest problemem samym w sobie. Częściej jest sygnałem, że pod powierzchnią kryją się emocje, przekonania lub doświadczenia, które utrudniają działanie.

Psychoterapia może pomóc zrozumieć, co stoi za tym mechanizmem. Nie po to, by nauczyć się „być bardziej produktywnym", ale by odzyskać większą swobodę działania i żyć w zgodzie ze swoimi wartościami.

Bo często nie chodzi o brak czasu ani motywacji. Chodzi o to, że to, co naprawdę ważne, budzi w nas również największe emocje.